(1934 )
Biochemia, biologia molekularna, medycyna molekularna, prof. zw. dr hab. n. przyr., dr h. c. multi, rektor ŚAM w kadencjach 1999-2002 i 2002-2005. Ur. 22 VI 1934 w Katowicach, syn Pawła, urzędnika bankowego, i Róży z Różańskich. W l. 1946-1951 był uczniem Liceum Ogólnokształcącego im. J. Smolenia w Katowicach. Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości rozpoczął studia na Wydz. Chemii Uniw. Wrocł., które kontynuował w WSP w Katowicach. W 1956 r. na podstawie pracy Sensobilizacja emulsji fotograficznej w zakresie podczerwieni napisanej pod kier. prof. Tadeusza Domańskiego uzyskał tytuł i dyplom mgra chemii. W l. 1956-1958 odbył studia podyplomowe (aspirantura) w Centralnym Laboratorium Syntezy Organicznej Akademii Nauk w Moskwie (synteza i analiza związków o potencjalnym charakterze rakotwórczym - prof. A. Wompe i prof. A. Żyriakow). Zdobytą wiedzę pogłębiał w renomowanych ośrodkach naukowych, dwukrotnie na Uniw. Gutenberga w Moguncji: 1959 r. - Inst. Biochemii, 1960 r. - Inst. Fizyki Jądrowej, 1961 r. - Inst. Biologii Uniw. we Frankfurcie n. Menem, 1963 r. - Inst. Biochemii Maxa Plancka w Monachium. W l. 1964-1965 przebywał w Sloan-Kettering Laboratory for Cancer Research w Nowym Jorku; w tym czasie odbył krótkie staże w Inst. Rockefellera, w Univ. Columbia, w Albert Einstein College of Medicine New York. W 1965 r. - Inst. Pasteura w Paryżu, 1966 r. - Zakł. Biochemii Inst. Villejuif (pod Paryżem) oraz Department of Biochemistry Univ. Illinois w Chicago, 1968 r. - Inst. Biochemii Uniw. w Uppsali, 1970 r. - Kings College i Polytechnical Inst. w Londynie, 1974 r. - Inst. Biochemii Uniw. w Cambridge. W l. 1970-1989 wielokrotne pobyty naukowe w Inst. Biofizyki Akademii Nauk ZSSR w Puszczino, Inst. Biologicznej Fizyki oraz Inst. Krystalografii Akademii Nauk ZSRR w Moskwie, Inst. Biologii Uniw. w Leningradzie, Inst. Fizyki Gruzińskiej Akademii Nauk w Tbilisi, Inst. Biologii Uniw. Łomonosowa w Moskwie; w 1974 r. - Inst. Mikrobiologii w Treboniu w Czechosłowacji. W l. 1976-1989 wielokrotnie przebywał w Inst. Fizykochemii i Inst. Biochemii Uniw. w Belgradzie, 1978 r. - Yale Univ., Harward Medical School w Bostonie oraz Environmental Protection Agency Waszyngton, Gulf Breeze, Pensacola, Thalahassy, a także Inst. Mikrobiologii w Taszkencie. W 1979 r. - Laboratorium Spektrometrii Masowej Sunny Valley, Kalifornia, 1980 r. - Laboratorium Chromatografii Gazowej Pye Unicam Cambridge, 1996 r. - Faculty of Pharmacy Uniw. w Londynie. Dn. 20 XII 1960 Rada Wydz. Biologii i Nauk o Ziemi Uniw. Łódz. na podstawie dysertacji Aktywność i wewnątrzkomórkowa lokalizacja enzymów transminujących, której promotorem był prof. Antoni Dmochowski, przyznała W. st. naukowy dra n. przyr. Przedstawiony Radzie Wydz. Biologii i Nauk o Ziemi Uniw. Łódz. dorobek naukowy oraz rozprawa Fizykochemiczne warunki wbudowania homologicznego i heterologicznego kwasu dezoksyrybonukleinowego do komórek nowotworowych (recenzenci: doc. Andrzej Vorbrodt, prof. A. Dmochowski, prof. Kazimierz Dux) były podstawą przeprowadzonego 15 I 1963 kolokwium habilitacyjnego i przyznania st. naukowego dra hab. (doc.) n. przyr., który CKK zatwierdziła w kwietniu tr. Tytuł naukowy prof. nadzw. otrzymał w 1974 r., tytuł naukowy prof. zw. - w 1985 r. Pracę zawodową podjął jeszcze jako student WSP w Katowicach: w l. 1953-1955 był z-cą asystenta w Kat. Chemii Nieorganicznej (kier. prof. Tadeusz Dobrowolski i prof. Stanisław Glückmann), w l. 1955-1956 asystentem w Kat. Chemii Organicznej (kier. doc. T. Domański). W 1958 r. został zatrudniony w Pracowni Biochemii Zakł. Biologii Nowotworów Inst. Onkologii w Gliwicach, początkowo na stanowisku asystenta, następnie adiunkta (1961) i doc. (1963). Z ŚAM jest związany od 1966 r.: w wyniku przeprowadzonego konkursu objął kierownictwo Kat. Chemii Ogólnej Wydz. Lekarskiego w Zabrzu Rokitnicy. W 1968 r. władze ŚAM powierzyły W. funkcję pełnomocnika rektora ds. organizacji Wydz. Farmaceutycznego w Sosnowcu: w 1971 r. - na nowo powstałym wydziale został dyr. Inst. Chemii i Fizyki Medycznej, jednocześnie pełnił funkcję kier. Zakł. Chemii Bioorganicznej i Biofizycznej. Po reorganizacji struktury wydziału z instytutowej na katedralną, w 1984 r. została powołana Kat. Biochemii i Biofizyki oraz Zakł. Biochemii Farmaceutycznej i Biofarmacji, których kierownictwo powierzono W. Od 1996 r. kier. Kat. Biologii Molekularnej, Biochemii i Biofarmacji oraz Zakł. Biologii Molekularnej i Genetyki przekształconych w listopadzie 2003 w Kat. i Zakł. Biologii Molekularnej i Genetyki. W l. 1971-1972 p.o. dziekan Wydz. Farmaceutycznego, w l. 1973-1976 prodziekan, w l. 1984-1989 i 1991-1996 (przez cztery kadencje) dziekan Wydz. Farmaceutycznego i Oddz. Analityki Medycznej. W l. 1996-1999 był prorektorem ds. nauki; przez dwie kadencje, od 1999 do 2005, pełnił urząd rektora ŚAM. Czł. Senatu; od 1966 r. był wielokrotnie czł. i przewodn. licznych komisji senackich oraz (również wielokrotnie) przewodn. wydziałowych komisji rekrutacyjnych. Działalność naukowo-badawcza W. koncentruje się wokół następujących zagadnień: fizykochemia i aktywność biologiczna biopolimerów (DNA, melaniny), ocena aktywności biologicznej leków i ksenobiotyków, zastosowanie technik biologii molekularnej i inżynierii genetycznej w diagnostyce klinicznej nowotworów, kardiomiopatii przerostowej, zespołu long QT, infekcji wirusowych i bakteryjnych, ocena aktywności transkrypcyjnej genów biorących udział w proliferacji komórek, apoptozie, włóknieniu, marskości, regeneracji lub transformacji nowotworowej oraz wyznaczanie typów alternatywnego składania mRNA i jego redagowania, diagnostyka infekcji wirusowych (HBV, HCV, CMV, HIV), infekcje bakteryjne (Mycobacterium tuberculosis, Helicobacter pylori). Znaczna część wyników prowadzonych badań była prezentowana na zjazdach i sympozjach naukowych, w których bierze udział od 1962 r.; były to m.in.: 8. Międzynarodowy Kongres Przeciwrakowy (Moskwa 1962), 11. Światowy Kongres Genetyki (Haga 1963), 6. Światowy Kongres Biochemii (Nowy Jork 1964), 3. Światowy Kongres Badań nad Promieniowaniem (Cortina d'Ampezzo 1965), 12. Międzynarodowy Kongres Komórek Upigmentowanych (Giessen 1983), 5. Światowy Kongres Badań nad Melaninami (Marsylia 1984). W. jest autorem 216 oryginalnych prac badawczych, 284 komunikatów i doniesień naukowych. Do najważniejszych zalicza: F. Pruchnik, A. Wilczok, U. Mazurek, T. Wilczok, Rhodium (II) complexes with phenantrolines and their metabolic action on synchronized cell culture, "J. Inorg. Biochem." 1997, 65, 25-34; W. Mazur, M. Machniak, U. Mazurek A. Miąsko, T. Wilczok, Z. Bułanowski, M. Petelenz, Z. Gonciarz, HCV-RNA minus-strand in PBMC in patients undergoing chronic hemodialysis, "J. Hepatol." 1998, 28 (suppl. 1), 181; K. Stępień, A. Zajdel, A. Wilczok, T. Wilczok, A. Grzelak, A. Mateja, M. Soszyński, G. Bartosz, Dopamine-melanin protects against tyrosine nitration, tryptophan oxidation and Ca2+-ATPase inactivation induced by peroxynitrite, "Bioch. Biophys. Acta" 2000, 1523, 189-195; T. Gierek, J. Pilch, J. Paluch, J. Markowski, M. Kapral, U. Mazurek, T. Wilczok, Detection of oncogenes E6 and E7 HPV in cancerous tissues of oral cavity floor and tongue, "Oral Oncol." 2001, 7, 520-523; A. Dzierżęga-Lęcznar, E. Chodurek, K. Stępień, T. Wilczok, Pyrolysis-gas chromatography-mass spectrometry of synthetic neuromelanins, "J. Anal. Appl. Pyrol." 2002, 62, 239-248; Z. Dzierżewicz, A. Orchel, L. Węglarz, M. Latocha, T. Wilczok, Changes in the cellular behaviour of human colonic cell line Caco-2 in response to butyrate treatment, "Acta Biochim. Pol." 2002, 1, 49, 211-220. W 2001 r. w czasopiśmie "Folia Histochem. Cytobiol." ukazało się 9 prac z dziedziny biologii molekularnej i genetyki, współautorstwa W.: w 3 publikacjach dokonano analizy patologii jelita grubego poprzez ocenę ekspresji genów: P21, histonu H3 oraz receptorów kininowych; stopień zmian nowotworowych sromu analizowano aktywnością proliferacyjną genu histonu H4 oraz aktywnością genu VEGF; przedstawiono strategię alternatywnego składania mRNA receptorów estrogenowych; wykazano przydatność oceny ekspresji genów BAX i BCL2 w nowotworach ośrodkowego układu nerwowego wywodzących się z komórek gwieździstych gleju oraz genów telomerazy jako markera zmian nowotworowych. Jest red. i współautorem następujących skryptów: Instrukcje do ćwiczeń z chemii (Katowice 1966); Chemia dla studentów medycyny, cz. 1, 2 (Katowice 1969); rozdziału w podręczniku Biofizyka dla biologów (Warszawa 1981) oraz Atlasu przemian metabolicznych (Katowice 1986, 1990, 1993); tłumaczem dwóch rozdziałów Biochemii Harpera (Warszawa 1994), autorem 5 patentów. Od początku pracy w ŚAM prowadził zajęcia dydaktyczne ze studentami, były to: wykłady z biochemii (III r. farmacji, medycyny laboratoryjnej i medycyny), wykłady z biologii molekularnej (III r. medycyny laboratoryjnej); wykłady z diagnostyki genetycznej (V r. medycyny laboratoryjnej) oraz wykłady monograficzne (V r. farmacji). Promotor 137 prac magisterskich, 60 doktoratów (ŚAM, CM UJ, Uniw. Wrocł., Uniw. Łódz.), opiekun 17 habilitacji, recenzent 86 prac doktorskich, 28 rozpraw habilitacyjnych. Recenzent dorobku naukowego w postępowaniach do tytułu naukowego prof. (27 wniosków); promotor i wnioskodawca w przewodach do tytułu dra h.c. prof. K. Duxa i prof. Zbigniewa Religi. Czł. założyciel Pol. Tow. Biofizycznego, przewodn. Oddz. Katowickiego (1972-1976), prezes ZG (1976-1980), czł. Pol. Tow. Onkologicznego, Pol. Tow. Biochemicznego (od 1958), Pol. Tow. Lekarskiego (od 1958), Pol. Tow. Farmaceutycznego (od 1973, obecnie - czł. honorowy), Pol. Stowarzyszenia Filmu Naukowego (od 1966), Society of Environmental Toxicology and Chemistry, The New York Academy of Sciences, International Society of Magnetic Resonance, European Association of Pharma Biotechnology. Był lub jest czł. następujących komitetów PAN: Nauk o Leku, Nauk Chemicznych, Fizyki Medycznej oraz Komitetu Biochemii i Biofizyki - przewodn. Komisji Biofizyki. Czł. korespondent Francuskiej Akademii Nauk Farmaceutycznych (wybrany w 1998). W październiku 2001 został powołany w skład Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia. Od 2002 r. Prezydent Regionalnej Konferencji Rektorów Uczelni Akademickich. Doktor h. c. ŚAM (2003) i AM we Wrocławiu (2003). Uhonorowany: Krzyżami Komandorskim i Kawalerskim OOP, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Medalem 40-lecia PRL, odznaką "Za wzorową pracę w służbie zdrowia", złotą i srebrną odznakami "Zasłużony w rozwoju województwa katowickiego", Orderem Honorowym "Laur 50-lecia ŚAM", Złotą Odznaką Zasłużonemu dla Województwa Śląskiego, Medalem im. Ignacego Łukasiewicza, Medalem Golden Apple nadanym przez American Medical Students Association. Wyróżniony nagrodą I st. Wydz. Nauk Medycznych PAN, nagrodą zespołową PAN, nagrodami MZiOS (dwukrotnie), kilkakrotnie nagrodami za działalność naukowo-badawczą i dydaktyczną I, II i III st. Rektora ŚAM, Nagrodą im. Fullbrighta, Nagrodą Daymon Reunion Foundation for Cancer Research oraz Nagrodą British Council. Żonaty od 1956 r. z Gizelą Brzeziną (inż. górniczy, zmarła w 1995 r.), syn Adam jest farmaceutą (dr n. przyr., pracownik SUM). Zainteresowania pozazawodowe - polowania, łowiectwo. Na emeryturę przeszedł 30 IX 2004. Mieszka w Katowicach.
Bibliografia: Fot. w zbiorach CDDMiF; - Kto jest kim w Polsce, wyd. 4; Kto jest kim w polskiej medycynie; Kto jest kim w woj. katowickim'98; Złota księga nauki polskiej; - Ankieta.